Ostatni monopol władzy. Dlaczego rządy boją się prywatnego pieniądza

Felieton — opinia.

Poniższy tekst jest felietonem o charakterze publicystycznym i wyraża subiektywną opinię autora na temat relacji między państwem a systemem monetarnym.

Monopol na emisję jako fundament potęgi państwa

Od stuleci kontrola nad walutą stanowiła jeden z najważniejszych filarów suwerenności politycznej. Władza państwowa, niezależnie od ustroju, szybko pojęła prostą prawdę: ten, kto decyduje o tym, czym obywatele płacą za towary i usługi, ten sprawuje faktyczną kontrolę nad całą gospodarką. Monopol na emisję pieniądza pozwolił rządom na finansowanie wydatków daleko wykraczających poza realne wpływy z podatków.

Przez dziesięciolecia mechanizm ten opierał się na dwóch narzędziach: przymusie prawnym oraz kontroli obiegu kapitału. Podatki wymuszają używanie oficjalnej waluty państwowej, a banki centralne zyskują narzędzie do ukrytego opodatkowania obywateli poprzez inflację. Tradycyjny pieniądz fiat traci na wartości w wyniku decyzji politycznych, a koszty tej utraty siły nabywczej ponoszą wszyscy uczestnicy rynku, często nie zdając sobie sprawy ze źródła problemu.

Kryptowaluty jako wyzwanie dla tradycyjnego porządku

Pojawienie się zdecentralizowanych kryptowalut naruszyło ten wielowiekowy status quo. Prywatny, cyfrowy pieniądz, którego podaż nie zależy od woli polityków ani urzędników banków centralnych, obnaża ograniczenia scentralizowanego systemu. Z punktu widzenia wolnościowego, kryptowaluty oferują alternatywę opartą na przejrzystych regułach matematycznych zamiast na arbitralnych decyzjach władz monetarnych.

Z perspektywy państwa decentralizacja oznacza utratę kontroli nad transakcjami i kapitałem obywateli. Z tego powodu kryptowaluty spotykają się z oporem ze strony regulatorów, którzy argumentują potrzebę nadzoru kwestiami bezpieczeństwa, walki z przestępczością czy ochrony konsumentów. Krytycy systemu wskazują jednak, że prawdziwym powodem obaw jest utrata zdolności do prowadzenia polityki inflacyjnej i swobodnego dysponowania kapitałem obywateli.

CBDC. Odpowiedź systemu na decentralizację

Naturalną reakcją struktur państwowych na popularność kryptowalut są prace nad cyfrowymi walutami banków centralnych (CBDC). Choć CBDC bywają przedstawiane jako technologiczny krok naprzód i odpowiedź na cyfryzację gospodarki, w rzeczywistości stanowią próbę odzyskania pełnej kontroli nad obiegiem pieniądza.

W przeciwieństwie do zdecentralizowanych aktywów cyfrowych, CBDC oferują państwu narzędzie do bezpośredniego monitorowania każdej transakcji, a w skrajnych przypadkach również do wprowadzania ograniczeń w wydatkowaniu środków, takich jak ujemne stopy procentowe czy ograniczenia celowe. Z punktu widzenia publicystyki wolnościowej, waluty cyfrowe banków centralnych mogą stać się instrumentem niespotykanej dotąd kontroli społecznej, stanowiąc technologiczną antytezę idei przyświecającej powstaniu Bitcoina.